W 2026 roku wchodzą w życie jedne z najważniejszych zmian w zasadach dotyczących zwolnień lekarskich (L4) w Polsce od wielu lat. Dotyczą one tego, co pracownik może robić podczas choroby, jakie ma obowiązki wobec pracodawcy, a także jakie korzyści finansowe może uzyskać. Nowe przepisy mają uporządkować sytuację, uwzględnić realia współczesnego rynku pracy i wyeliminować niejasności, które powodowały problemy w
interpretacji dotychczasowych zasad.
Co to znaczy „niewłaściwe wykorzystywanie L4”?
Do tej pory przepisy mówiły, że można stracić zasiłek chorobowy, jeśli:
– wykonuje się pracę zarobkową albo
– wykorzystuje zwolnienie „niezgodnie z jego celem”.
Problem w tym, że nikt nie zdefiniował, co dokładnie znaczy to drugie pojęcie. W praktyce ZUS i sądy przyjmowały, że chodzi o wszelkie zachowania, które mogą:
– utrudniać leczenie,
– wydłużać rekonwalescencję,
– opóźniać powrót do pracy.
Za takie zachowania uznawano np.:
– remont mieszkania,
– udział w zawodach sportowych,
– wyjazd na wakacje,
– intensywną aktywność fizyczną,
– ciężkie prace domowe.
Nawet wtedy, gdy lekarz wpisał na zwolnieniu: „chory może chodzić”. Ustawa z 18 grudnia 2025 r. wprowadza wreszcie definicję do przepisów. Po zmianach: „Aktywnością niezgodną z celem zwolnienia” będą wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia albo rekonwalescencję. Jednocześnie ustawodawca wprost zapisuje, że: nie są taką aktywnością zwykłe czynności dnia codziennego oraz czynności incydentalne, których podjęcia wymagają istotne okoliczności.
Co będzie wyraźnie dozwolone na L4?
Po wejściu w życie nowych przepisów (w tym zakresie właściwie nic się nie zmienia — tylko zostaje to wreszcie zapisane wprost):
✔ będzie można:
– iść do apteki po leki,
– zrobić podstawowe zakupy spożywcze,
– udać się na badania, rehabilitację lub wizytę lekarską,
– wyjść na spokojny spacer (jeśli lekarz zaznaczył „chory może chodzić”),
– załatwić pilną sprawę urzędową lub rodzinną.
To wszystko są tzw. czynności incydentalne życia codziennego.
Czego nadal nie wolno na L4?
❌ Nadal będzie ryzykowne lub zakazane:
– remontowanie mieszkania,
– wyjazd na wakacje,
– intensywne uprawianie sportu,
– ciężkie prace fizyczne,
– każda aktywność, która może pogorszyć stan zdrowia.
Takie zachowania wciąż mogą skutkować utratą prawa do zasiłku za cały okres zwolnienia.
A co z miejscem pobytu podczas L4?
Obecnie:
– trzeba podać lekarzowi adres pobytu na czas choroby,
– trzeba zgłosić zmianę adresu do pracodawcy i ZUS w ciągu 3 dni.
ZUS może przyjść na kontrolę pod ten adres. W pierwotnym projekcie planowano wprowadzić zasadę, że jeśli kontrola nie zastanie chorego w domu — automatycznie traci on zasiłek. Na szczęście ten pomysł został wycofany.
Co zmiany związane z miejscem pobytu na L4 oznaczają w praktyce?
Po zmianach:
– nieobecność w domu podczas kontroli ZUS sama w sobie nie odbierze zasiłku, jeśli była uzasadniona:
- wizytą u lekarza,
- zakupami żywności,
- wizytą w aptece,
- badaniami,
- spacerem w ramach rekonwalescencji.
Czyli: nadal można normalnie wyjść z domu.
Możesz działać „z umiarem” podczas L4 — bez utraty zasiłku
Dotychczas pracownicy na L4, którzy wykonali jakąkolwiek czynność związaną z pracą — choćby odpowiedzieli na e-mail czy telefon — ryzykowali utratę prawa do zasiłku chorobowego. ZUS mógł uznać takie działania za pracę zarobkową, a nie niesprawność do pracy, co skutkowało odebraniem świadczenia. Nowe przepisy doprecyzowują, jakie czynności są dopuszczalne na L4. Określono tzw. czynności incydentalne — czyli sporadyczne, pojedyncze działania, które nie oznaczają podejmowania pracy zarobkowej. Przykładem może być:
– odbiór telefonu od przełożonego,
– odpowiedź na ważnego maila,
– podpisanie istotnego dokumentu, jeśli tego wymaga sytuacja firmy.
Takie incydentalne działania nie będą powodować utraty prawa do zasiłku chorobowego — pod warunkiem, że pracownik faktycznie jest na zwolnieniu i jego stan zdrowia na to pozwala. Ważne: szef nie może nakazać pracy podczas L4 — działania muszą wynikać wyłącznie z oceny pracownika, że sytuacja jest wyjątkowa i konieczna.
Możliwość wykonywania pracy u innego pracodawcy podczas L4
Jednym z bardziej kontrowersyjnych elementów planowanych zmian jest to, że pracownik na L4 u jednego pracodawcy może wykonywać pracę u innego, jeśli charakter obowiązków na to pozwala. Oznacza to, że pracownik może być chory u pierwszego i w tym samym czasie pracować u drugiego — bez utraty prawa do zasiłku chorobowego.
Po zmianach:
– jeśli masz dwie prace (dwa tytuły do ubezpieczeń),
- możesz być niezdolny do jednej z nich,
- a jednocześnie nadal pracować w drugiej.
Na Twoje żądanie lekarz może wystawić zwolnienie tylko z jednej pracy, a nie z drugiej, jeśli jej charakter na to pozwala.
Przykłady:
✔ chirurg ze złamanym palcem:
– nie może operować,
– ale może prowadzić wykłady na uczelni.
✔ dziennikarz z chrypką:
– nie poprowadzi programu w radiu,
– ale może pisać artykuły w redakcji.
I tu dochodzimy do najciekawszego punktu. Po zmianach możliwa będzie sytuacja, w której:
– z jednej pracy pobierasz 100% zasiłku chorobowego,
– z drugiej pracy dostajesz normalne 100% wynagrodzenia.
To oznacza koniec dotychczasowej praktyki ZUS, według której każda praca w czasie L4 automatycznie odbierała prawo do zasiłku.
O czym trzeba pamiętać przy L4?
Jeśli pracujesz w jednej pracy podczas L4 z innej:
– musisz poinformować drugiego pracodawcę o okresie zwolnienia,
– to musi być Twoja inicjatywa (lekarz nie zrobi tego sam).
To rozwiązanie ma być elastyczne, ale eksperci ostrzegają, że może też prowadzić do nadużyć i stworzyć problemy praktyczne, np. w kontroli legalności takiego działania.
Kontrole L4 nadal możliwe — ale bardziej klarowne
Nowe przepisy mają także uporządkować zasady kontroli zwolnień lekarskich przez ZUS. Obecnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych regularnie sprawdza, czy pracownicy wykorzystują zwolnienia zgodnie z ich celem. W pierwszej połowie 2025 r. ZUS przeprowadził setki tysięcy kontroli, skutkując wstrzymaniem wypłat tysięcy zasiłków. Po zmianach kontrolerzy będą mieli bardziej precyzyjne kryteria oceny zachowań pracowników na L4, co może ograniczyć spory interpretacyjne i przyspieszyć proces decyzyjny w tych sprawach.
Kiedy nowe zasady dotyczące L4 zaczną obowiązywać?
Ustawa o zmianie przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych została podpisana na początku 2026 r. Nowe przepisy mają wejść w życie 13 kwietnia 2026 roku a niektóre jej regulacje 1 stycznia 2027 roku.