Odpowiedzialność rodzica za zarządzanie majątkiem dziecka

Sprawami majątkowymi osoby niepełnoletniej zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym zajmują się jej rodzice bądź opiekunowie prawni. Zwykle ta zasada nie rodzi żadnych problemów ani kontrowersji. Czasem jednak jest podstawą sporów sądowych, zwłaszcza, gdy w wyniku nieodpowiedzialnego działania rodziców, majątek dziecka uległ uszczupleniu.

Zgodnie z art. 101 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice zobowiązani są do sprawowania zarządu nad majątkiem dziecka, które pozostaje pod ich władzą rodzicielską. Zarząd ten musi być sprawowany z należytą starannością i w niektórych aspektach podlega kontroli.

Rodzic może dokonywać czynności z majątku dziecka mieszczących się w granicach zwykłego zarządu. Czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu wymagają zgody sądu rodzinnego. Przykładowo więc rodzic może zawrzeć w imieniu dziecka umowę najmu lokalu, którego właścicielem jest małoletni, nie może jednak tego lokalu zbyć. Wyjątkiem obecnie jest złożenie w imieniu dziecka oświadczenia o odrzuceniu spadku, które rodzic może złożyć bez zgody wyrażonej przez sąd.

Czasem jednak nawet działania bądź zaniechania nieprzekraczające zakresu zwykłego zarządu mogą mieć fatalne skutki dla stanu posiadania małoletniego. W takiej sytuacji rodzi się odpowiedzialność odszkodowawcza – rodzic, który niewłaściwie wywiązywał się ze swoich obowiązków, przez co majątek dziecka został uszczuplony – może być zobowiązany do zapłaty odszkodowania. Chociaż nie są to częste przypadki, zwykle bowiem małoletni nie posiadają żadnego majątku, czasem zdarzają się sytuacje, że dziecko, po uzyskaniu pełnoletności, dochodzi od rodziców odszkodowania za niewłaściwe sprawowanie zarządu nad ich majątkiem. To często sytuacje, które nie wynikają nawet ze złej woli rodziców, a z ich niedbalstwa, np. sprzeniewierzenie lub zagospodarowanie na własne potrzeby pieniędzy, które dziecko otrzymało jako nagrodę w konkursie.

Ocena zarządu majątkiem dziecka dokonywana jest przez analizę spełnienia kryterium „należytej staranności”. Ta należyta staranność co do zasady nakazuje zachowanie maksymalnej ostrożności i unikania ryzykownych inwestycji. W praktyce wygląda to tak, że celem zarządu rodziców jest takie działanie, aby majątek dziecka nie został uszczuplony.

Odpowiedzialność odszkodowawcza występuje nie tylko w sytuacji, gdy rodzic swoim działaniem uszczuplił majątek dziecka. Rodzic będzie musiał zrekompensować dziecku również złe majątkowe decyzje, które doprowadziły do uszczuplenia majątku, bądź stratę powstałą w wyniku niepodjęcia odpowiednich działań.

Doskonałym przykładem może być bierność rodziców w przypadku, gdy małoletni odziedziczy problematyczny spadek. Chociaż spadek dziedziczony jest z dobrodziejstwem inwentarza, a więc długi dziedziczy się tylko do wysokości aktywów, to pojawiają się również koszty ukryte – na przykład koszt związany ze sporządzeniem spisu inwentarza, czy odpowiedzialność związana z nieodpowiednim zaspokojeniem wierzycieli. W takiej sytuacji dziecko może domagać się zrekompensowania wynikającej stąd straty, gdyż rodzic, powinien wykazać należytą staranność przy zabezpieczeniu interesów majątkowych dziecka i podjąć odpowiednie działania zaradcze – na przykład odrzucić spadek w imieniu małoletniego.